Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


Posts Tagged ‘blog’

De Omgevallen Boekenkast: Verlanglijstje

Door: Tjerk Ruimschotel
Het probleem van een uitdijende boekenverzameling zit voor een deel in het semi-automatische karakter van bepaalde deelverzamelingen. Zo ben ik ooit, in 1988, begonnen met het telkens weer kopen van het Jaarboek Architectuur, vooral omdat we als stedebouwkundige ambtenaren vaak betrokken waren bij architectenkeuzes. Ook kocht ik, gedeeltelijk als studiemateriaal voor mijn academiestudenten en om potentiële collega’s en medewerkers te scouten, jaarlijks de Archiprix- en Europanpublicaties. En uiteraard eens in de zoveel jaar de publicaties rond de Gouden Piramide voor voorbeeldig opdrachtgeverschap op het gebied van de stedenbouw en ruimtelijke ordening.

Ook ontstonden er collecties op basis van woonplaats, werkkring, publicatieonderwerp, studieobject, reisdoelen of vakantiebestemming. Dus heb ik nu kasten vol met boeken over de architectuur, stedebouw, landschapskunde, planologie en algemene geschiedenis van Delft, Rotterdam, Spijkenisse, Haarlemmermeer, Den Haag, Amsterdam, Almere/Zuiderzeepolders en Groningen (Stad en Ommelanden). Veelal serieus verzameld ten tijde van het werken in (en aan) die plaatsen, maar vaak ook daarna verrijkt met latere uitgaven en soms ook met terugwerkende kracht verder aangevuld. Gerelateerd aan studieprojecten, publicatieonderwerpen, excursies en vakantiebestemmingen zijn er (soms omvangrijke) deelverzamelingen over Nederlandsch Indië/Indonesië, de Verenigde Staten van Amerika, Australië en de Britse Eilanden inclusief Ierland en Schotland. Terwijl ook andere naburige landen als Frankrijk (Bastides, Parijs) en Duitsland (Berlijn, Speer) redelijk goed vertegenwoordigd zijn, net als Italië (Venetië), terwijl ik gek genoeg betrekkelijk weinig heb over België.

“Waarom zou ik doorgaan met series en met verzamelen?”

Kortom meer dan genoeg om de komende tijd te herlezen – en soms zelfs voor het eerst te lezen, wanneer het leestempo het koopgedrag niet kon bijbenen. Waarom zou ik doorgaan met series en met verzamelen? Het helpt dat Europan is gestopt met het uitgeven van publicaties. Maar het is wel wrang wanneer je in de nadagen van je carrière eindelijk nog eens voorzitter van de Europan-jury mag zijn en dus een ontroerend juryverslag schrijft, dat vervolgens niet meer in boekvorm uitkomt. Alleen op het net is het nog te lezen, zolang dat nog in de lucht gehouden wordt in de stichtingenstrijd om het bestuur van deze belangrijke prijsvraag voor jonge professionals. Maar de productie van architectuur en afstudeerders blijft doorgaan, de crisis lijkt voorbij en Nederland is nog lang niet af, dus er wordt weer volop gebouwd, ontworpen en gepubliceerd.

“Daarom is het ook deze weken, nu het jaar ten einde loopt en de mails met getrokken sinterklaaslootjes en suggesties voor kerstmenu’s binnenstromen, weer tijd mijn mijnlijstje.nl bij te werken met recente publicaties die ik graag wil hebben.”

Daarom is het ook deze weken, nu het jaar ten einde loopt en de mails met getrokken sinterklaaslootjes en suggesties voor kerstmenu’s binnenstromen, weer tijd mijn mijnlijstje.nl bij te werken met recente publicaties die ik graag wil hebben. Als abonnee van enkele vakbladen haal ik dan de laatste twee jaargangen uit de kast, kieper de lade met krantenknipsels en uitgeverscatalogi leeg en begeef me op het internet. Onze eigen beroepsvereniging verleent daarbij vooralsnog weinig steun, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de voorbeeldige boekensite van het Engelse RIBA. De jaarlijkse boekentoptien van de website Planetizen is inspirerend maar ook wel erg Amerikaans. Er zijn op dit terrein betrekkelijk weinig Nederlandse bloggers, vloggers of andere ‘urban odsessives’ die ons daarin bijstaan. Op Zef Hemel, zijn blogs en zijn recent verschenen boek over (en getiteld) De toekomst van de stad (2016) kom ik later terug.

De website van uitgeverij nai010 is momenteel nog erg gebruikersonvriendelijkheid: niet alleen is hij traag, wat aan mijn apparatuur kan liggen, maar de zoek- en selecteerfuncties werken niet goed zodat het veel digitaal plak- en knipwerk vraagt om er enigermate achter te komen wat recente publicaties op onze vakterreinen zijn. Een scan van de papieren najaarscatalogus hielp daarbij.

blog-de-gewortelde-stadBlauwe Kamer heeft sinds het oktobernummer van 2015 geen boekenrubriek meer, wel advertenties voor, op zich niet onwaardevolle, publicaties van de eigen uitgeverij Blauwdruk, zoals de door Wim Timmermans, Martin Woestenburg, Hester Annema, Jos Jonkhof, Mario Shllaku en Silvi Yano samengestelde publicatie De gewortelde Stad Europese hoofdsteden en hun verbinding met het landschap (€ 20,00)
 
S+RO heeft ondanks zijn verbreding van tijdschrift naar digitaal en publieksgericht kennisplatform nog wel een recensierubriek, waar ik, voor degenen die afgesproken hebben kerst- cq sinterklaascadeautjes tot € 25,- te geven, twee tips uit haal: Anne Schram e.a. (red) Stadsperspectieven; Europese tradities in de stedenbouw en Han Meyers De staat van de delta; waterwerken, stadontwikkeling en natievorming in Nederland. Beide uitgegeven bij Vantilt, Nijmegen 2016 voor € 24,95. Voor degenen met een groter budget en/of behoefte aan kennisverbreding is er Europa, een nieuwe geografie onder redactie van Ben de Pater en Leo Paul uitgegeven bij Perspectief Utrecht (€ 34,90), als geheel herziene editie van werken als Europa: ruimtelijke samenhang en verscheidenheid in de Europese Unie uit 2004 en het uit 2009 stammende West-Europa: hoofdlijnen van geografische en ruimtelijke planning.

Wie daarentegen meer wil weten over hoe onze eigen gebouwde omgeving van nu ontstaan (én ontworpen) is, kan zich verheugen in de binnenkort te verschijnen publicaties over leven en werk van stedenbouwkundigen Max van der Berg en Dirk Frieling in respectievelijk het autobiografisch getinte ‘Jongens, maak het maar mooi’, stadsontwikkelaar en ambtenaar in Amsterdam 1963-1986 (Thoth € 22,50) en JaapJan Bergs Hoe maken we een metropool; over het denken en doen van Dirk Frieling (nai010 € 29,95)

blog-vinexwijkenEn wie dichter bij huis na het Jaar van de Ruimte de Vinex nog eens, eventueel met eigen ogen, wil evalueren kan terecht bij twee zeer actuele publicaties. Allereerst het resultaat van het (op Herber Gans’ The Levittowners’ uit 1967 geïnspireerde) INTI-onderzoek Vinexmensen, Vinexwijken vandaag en verder (nai010, 2016). En vervolgens de, bij uitgeverij Gegarandeerd Onregelmatig, uitgekomen wandelgids met De Mooiste Vinexwandelingen (oktober 2016), waar ik een voorwoord voor mocht schrijven. Beide, toevalligerwijs, voor € 14,95. Dus eigenlijk geen geld. Voor degenen die echter afgesproken hebben het qua feestdagen financieel nog minder uitbundig te doen is er de via de website van Platform 31 gratis te downloaden brochure Filosofen agenderen de stad.
 

“En ik overweeg de aanschaf van het e-book om een beetje bij de tijd te blijven … Boekenwijsheid alleen is ook niet alles.”

Het Jaarboek Architectuur koop ik sinds 2014 niet meer. Maar ik blijf, hoewel ik al ruim 25 jaar een abonnement op (de vernieuwde en voor BNSP-ers onontbeerlijke) Blauwe Kamer heb, naast de tijdschriftuitgave toch ook de boekeditie van het Jaarboek Landschapsarchitectuur en Stedenbouw 2016 kopen om dat rijtje jaarboeken in de boekenkast compleet te houden. Als sinterklaascadeau koop ik voor mijn twee anti-brexit en pro Black Pete Britse schoonzonen de Engelse versie. En ik overweeg de aanschaf van het e-book om een beetje bij de tijd te blijven en met de iPad in de hand de recente productie van onze collega’s in de werkelijkheid te kunnen gaan zien. Boekenwijsheid alleen is ook niet alles.

footerboeken

Bron afbeelding: Blogspot Thrillerlezers

De Omgevallen Boekenkast: Oorlog & Vrede

Door: Tjerk Ruimschotel

De tropisch aandoende nazomer begint op zijn eind te lopen, de bladeren beginnen te vallen, de dagen worden zichtbaar korter. En hoewel het Jaar van het Boek nog niet ten einde is heeft het volk gestemd over het meest belangrijke boek, dat ondanks of dankzij de toenemende ontkerkelijking en islamisering, de Bijbel is. Op twee Het achterhuis en direct daarna In de Ban van de Ring. Hoe gek wil je het hebben! Los daarvan heeft de PTT, zoals ik PostNL blijf noemen (op voorstel van een naar werk hengelende grafisch ontwerper) een serie zegels uitgebracht met de tien belangrijkste boeken volgens de KB (Koninklijke Bibliotheek). Naast de onvermijdelijke Anne Frank zien we op postzegelformaat afbeeldingen van, volgens mij, volstrekt onbekende werken als Der Naturen bloeme uit 1266 (!) van Jacob van Maerlant, Karel van Manders Schilder-Boeck (1604), Spinoza’s postume werk Opera posthuma uit 1677 en de Chassidische legenden uit de Tweede Oorlogsjaren van H. N. Werkman. De Mei van Gorter (1889) kent iedereen van naam, maar niemand heeft het gelezen net zomin als het 80-jarig boekwerkje Oom Jan leert zijn neefje schaken van o.a. Max Euwe. Gelukkig hebben wij wel Turks fruit en De schippers van de Kameleon in de boekenkast.

“op de een of andere manier zijn we voor het brede publiek weinig relevant”

Tegen beter weten had ik gehoopt op een uitverkiezing van een meer op ons vakgebied en werkterrein toegespitst boekwerk. Maar op de een of andere manier zijn we voor het brede publiek weinig relevant en het schiet natuurlijk ook niet op wanneer we ons bijvoorbeeld op de recente Architectuurbiënnale van Venetië (Reporting from the Front) wel op pretentieuze wijze presenteren met een expositie, maar daar geen goede papieren publicatie van maken. Iets wat onze, ook in Venetië, zuiderburen de Belgen wel steeds doen. Alleen de abonnees van Volume (een niet bij iedere stedebouwkundige of planoloog op de deurmat ploffend periodiek) konden via nummer 2 van dit jaar een ingevoegde brochure over de Nederlandse bijdrage getiteld BLUE lezen, voor zover dat door grafisch toepasselijk geachte blauwe waas over tekst en foto’s mogelijk was. Het Biënnale-thema tamelijk letterlijk nemend, deed Malkit Shoshanreporting-from-the-front (auteur van de fenomenale en prijswinnende Atlas of The Conflict Israel-Palestine 2010) verslag van een soort onderzoek naar de mogelijkheden om de ruimtelijk gevolgen van een UN-interventiemacht op voorhand te ontwerpen. Enigszins moralistisch werd geopperd dat na vertrek van de militairen de restanten van de basis een bijdrage zouden moeten leveren aan de verstedelijkingsproblematiek van de bevolking ter plekke.

Dit lijkt lovenswaardig maar ik vrees dat hiermee niet alleen de militaire efficiëntie in het gedrang komt, maar ook dat aan de op zich al niet eenvoudige taak om een goed functionerend kampement te ontwerpen nu extra en soms wellicht ook tegenstrijdige programma’s en verwachtingen worden toegevoegd. Nog los van het toch wel weer wat aanmatigend ontwerpersdenkbeeld dat je via het ontwerp de toekomst voor anderen kunt bepalen, leidt dit idee tot een verhoogd risico op ontwerpfouten voor zoals de UN-missie als ten opzichte van de lokale bevolking. Per slot is het al heel moeilijk om in een actuele situatie een goed ontwerp te maken, laat staan voor een nog geheel onbekende toekomst. De ontwerpers van onze Oud dan wel Nieuw Nederlandse Vestingwerken van de 16e en 17e eeuw hebben zich nooit kunnen realiseren dat om te beginnen die verdedigingswerken ooit (na de Vestingwet van 1874) overbodig zouden worden, terwijl ze er al helemaal geen rekening mee hielden dat er laat negentiende-eeuwse programma’s als ziekenhuizen, brandweerkazernes, gasfabrieken en schouwburgen op gesitueerd zouden moeten kunnen worden. En er werd zeker niet gedacht aan het latere recreatief gebruik van de stadswallen, zoals beschreven in Bolwerken als stadsparken; Nederlandse stadswandelingen in de 19e en 20e eeuw van Elisabeth Cremers, Fred Kaaij en Clemens M. Steenbergen uit 1981

“…tijd de veiligheidsdimensie die na de stadspoorten, stadswallen, stellingen en linies steeds verder uit het dagelijks leven verdween, weer in onze ontwerpen voor de gebouwde omgeving te betrekken.”

Aan de andere kant is het misschien wel eens tijd de veiligheidsdimensie die na de stadspoorten, stadswallen, stellingen en linies steeds verder uit het dagelijks leven verdween, weer in onze ontwerpen voor de gebouwde omgeving te betrekken. Niet als een overdreven reactie op een stelletje vervelende (wat al te snel als straatterrorist bestempelde) hangjongeren en treitervloggers. En ook niet om alsnog Oscar Newman (Defensible Space; Crime Prevention Through Urban Design, 1973) en Alice Coleman (Utopia on Trial, 1985) gelijk te geven, want dat hebben ze niet. Maar om op verantwoorde wijze de verschillende risico’s op het terrein van de volksgezondheid, volkshuisvesting, massatransport en-recreatie, het milieu en klimaat, de terrorismedreigingen en politieke instabiliteit in beeld te brengen en in onze probleemoplossende ontwerpen te verwerken. De actuele globalisering van conflicten leidt tot een bepaalde mate van militarisering van onze particuliere lokale situatie, variërend van ons huis, werkplek, publieke gebouwen tot de door ons gebruikte transportmiddelen en -knoopunten.

“De architectuur van oorlog & vrede is niet langer het domein van militairen buiten dienst en donateurs van de Stichting Menno van Coehoorn.”

boekblogDe architectuur van oorlog & vrede is niet langer het domein van militairen buiten dienst en donateurs van de Stichting Menno van Coehoorn, uitgever van overzichtswerken als verschanste schoonheid; een verrassende ontdekkingstocht langs historische verdedigingswerken in Nederland uit 1977 en Vesting, vier eeuwen vestingbouw in Nederland 1982 of academici die genieten van proefschriften als  ‘Papiere Bolwercken’; De introductie van de Italiaanse stede- en vestingbouw in de Nederlanden (1540-1609) en het gebruik van tekeningen, 1991. Noch van voorvechters van een meer prominente plaats voor ‘militaire constructies’ binnen het domein van de Architectuur, zoals Keith Mallory en Arvid Ottar die in 1973 The Architecture of War samenstelden, leidend tot een op zich waardevol maar ook wat waardenvrije typologie en morfologie van Het Duitse Fortificatie-ontwerp 1935-1945 van R. Rolf uit 1985.

Ook de meer landschappelijke en dus sneller feitelijk en in gedachten gedemilitariseerde objecten als de Oude en Nieuwe Hollandsche Waterlinies inclusief de Stelling van Amsterdam zijn onderwerp van cultuurhistorische beschrijving en recreatief herontwerp geworden in onder meer De Stelling van Amsterdam, harnas voor de hoofdstad 2003, Strategisch laagland; digitale atlas Nieuwe Hollandse Waterlinie 2007 en de Atlas Nieuwe Hollandse Waterlinie 2009, maar hebben weinig betekenis voor onze ruimtelijke veiligheidsaspecten van vandaag de dag.

“Zonder direct deze (en vele andere) publicaties op Marktplaats te zetten, zullen we om een beetje bij de tijd te blijven onze boekenkasten drastisch moeten aanvullen met relevante nieuwe vakliteratuur. ”

Zonder direct deze (en vele andere) publicaties op Marktplaats te zetten, zullen we om een beetje bij de tijd te blijven onze boekenkasten drastisch moeten aanvullen met relevante nieuwe vakliteratuur. Ik ben al begonnen met het samenstellen van een ‘wishlist’, zoals een verlanglijstje tegenwoordig heet; gelukkig komen de feestdagen eraan.

 

vesting

De Omgevallen Boekenkast: UIT

Door: Tjerk Ruimschotel
Niet het referendum zelf heeft Engeland, zoals we in Europa het Verenigd Koninkrijk vaak noemen, verdeeld in twee kampen. Het ‘United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland’ was al tijden heftig verdeeld. Niet alleen in de landen bekend van het EK voetbal: de koninkrijken Engeland en Schotland, het prinsdom Wales en de vroegere kolonie Noord-Ierland. En ook niet langer gebaseerd op sociale klasse via de traditionele scheidslijn tussen Labour en Conservative, maar op basis van een toekomstperspectief, dat op enigerlei wijze gerelateerd is aan de planologische en stedebouwkundige ontwikkelingen van de laatste decennia en ergens tot uiting komend in de architectuur van de gebouwde omgeving. We hadden het kunnen zien aankomen, als we de tekens beter hadden gelezen.

Hoewel de Angelsaksische maatschappijvorm altijd al binnen het Rijnlandse model van Europa een buitenbeentje was, heeft het a-sociale neoliberalisme van Reagan en Thatcher via Blair en Kok ook onze ruimtelijke ontwikkelingen bepaald: afkeer van planning, demoniseren van sociale woningbouw en het verheerlijken van het eigen woningbezit. Met als treurig neveneffect een brede afkeer van de overheid, ambtenarij en deskundigen. Wie rondreizend door de UK het boek New Directions in British Architecture van Royston Landau uit 1968 herleest, kan zich bijna niet voorstellen dat het over hetzelfde land gaat. Toen optimistisch de immense problemen tegemoet tredend, nu bang, nationalistisch en xenofoob. Toen: de Swinging Sixties, de opkomst van de Europese jeugdcultuur en de emancipatie van de arbeidersklasse, de vrouw en andere onderdrukten. De jongeren van toen hebben nu overweldigend tegen voortzetting van het Europese project gestemd. Die toenmalige ‘nieuwe richtingen in de Britse architectuur’ doen nu aandoenlijk blijmoedig aan. Zo worden als nastrevenswaardige woningbouwtoekomsten, naast lichtgewicht opblaas- en tentconstructies, grootschalige nieuwbouw zoals Thamesmead en een stalen prefab torenflat aan de Walterton Road genoemd. Echter Thamesmead was in 1971 de filmlocatie voor de beangstigend dystopische film A Clockwork Orange; de hoogbouw bleek vol asbest te zitten en de Archigram-voorstellen zijn zelfs niet in de pret- en vakantiearchitectuur terechtgekomen.

“Na een korte bloeiperiode van de Britse woningbouwarchitectuur en stadsontwikkeling in de jaren 70/80 is het, mede door Prins Charles (A Vision of Britain, 1989), bijna 40 jaar kommer en kwel geweest.”

visionofbritainNa een korte bloeiperiode van de Britse woningbouwarchitectuur en stadsontwikkeling in de jaren 70/80 is het, mede door Prins Charles (A Vision of Britain, 1989), bijna 40 jaar kommer en kwel geweest. Ondanks een weerwoord van de voorzitter van de Royal Institute of British Architects RIBA Maxwell Hutchinson (The Prince of Wales: Right of Wrong. An Architect Replies, 1989) kon niet voorkomen worden dat modernistische ontwerpers werden weggezet als kosmopolitisch elitair en onbekend met en/of ongeïnteresseerd in de noden en wensen van de gewone man. En wanneer we de jaarlijkse Guide to the RIBA Awards van Tony Chapman erop naslaan ontkomen we inderdaad niet aan de indruk dat architectuur met een hoofdletter niet gelijkelijk verdeeld wordt. Een aardig beeld daarvan zal dit najaar gepresenteerd worden in het overzichtswerk The RIBA Stirling Prize 20. Van de 20 sinds 1997 bekroonde projecten waren er 7 in London gesitueerd, 8 in Engeland, waarvan 3 in Cambridge en geen één in Noord Ierland of Wales. Het ene Stirling Prize winnend project in Schotland was het Schotse Parlement, nota bene van een Spaanse architect, terwijl 4 projecten in de EEG gebouwd zijn, waarvan twee in Duitsland. Het is te begrijpen dat sommige gebieden zich achtergesteld voelen, want onder de Stirling Prize projecten zit slechts één woningbouwproject omdat woningbouw in het algemeen nauwelijks in de RIBA-architectuurprijzen valt.

Wat dat betreft is de bloei van de stad in het algemeen en van London in het bijzonder aan nogal wat mensen voorbij gegaan. Dat blijkt ook uit het door John Punter geredigeerde Urban Design and the British Urban Renaissance (2010) waarin de ruimtelijke ontwikkelingen in London, acht steden van Engeland en vier Keltische hoofdsteden (waarvan twee in Schotland) worden geëvalueerd.
Dat politici onze vakliteratuur niet lezen begrijp ik, maar ze hadden kunnen luisteren naar de meer journalistieke publicaties van de veelal jonge goedopgeleide en welbespraakte ‘kinderen van Nairn’. Ian Nairn (1930-1983) was een, niet als zodanig opgeleide, architectuurcriticus die in de na-oorlogse decennia een buitengewoon goed geformuleerde beschrijving gaf van de ontwikkelingen in de architectuur en de veranderingen in de Britse steden, onder andere in Outrage (1950), Counterattack against Suptopia (1957) en in Britain’s Changing Towns. (1967)

“Dat politici onze vakliteratuur niet lezen begrijp ik, maar ze hadden kunnen luisteren naar de meer journalistieke publicaties van de veelal jonge goedopgeleide en welbespraakte ‘kinderen van Nairn’.”

Meer recenter en specifieker gaf Lynsey Hanley in Estates; An Intimate History (2007) een inkijk in het wonen in één van de na-oorlogse sociale woningbouwexperimenten. John Grindrod reisde voor een soortgelijke publicatie stad en land af en schreef Concretopia; A journey around the rebuilding of postwar Britain (2013). De meest interessante chroniqueur van architectuur en stedebouw is Owen Hatherley die zijn observaties nadrukkelijk plaatst in een breder (marxistisch-georiënteerd) maatschappijkritisch kader. De titels spreken boekdelen: A Guide to the New Ruins of Great Britain (2010) en A New Kind of Bleak; Journeys through Urban Britain (2012). De bewondering van Hatherley voor Nairn blijkt uit de door hem verzorgde heruitgave van Britain’s Changing Towns onder de titel Nairn’s Towns, (2012)met per stad een prachtig geschreven nawoord, de problematiek die geleid heeft tot de huidige chaos goed typerend.

Jaloers vraag ik me af wie de huidige planologische en stedebouwkundige problemen en verworvenheden in Nederland den de Europese Unie op soortgelijke manier kan beschrijven. Het enige Europese werk in mijn boekenkast is van Hans Ibelings met de iets te bescheiden titel Europese architectuur vanaf 1890 (2011) Over onze andere politiek-economische unie verscheen in 1998 de ‘Guida all’architettura del Novecento Benelux’. Ook op ons vakgebied is er nog veel werk voor ‘Brussel.’

Recent nieuws

Uit het netwerk

2020 AAO Design Matters Conference: Call for Presenters

2020 AAO Design Matters Conference: Call for Presenters We are now inviting proposals for conference breakout sessions. These sessions will take place virtually on December.

Lees verder
Blog

De omgevallen boekenkast | NOVICE

Door Tjerk Ruimschotel Tenzij ik me hevig vergis, is nogal onopgemerkt de definitieve Eerste Nationale Omgevingsvisie (gekoosnaamd NOVI) met de ondertitel Duurzaam perspectief voor onze.

Lees verder
BNSP

De woonwijk als noviteit, twee teams geselecteerd!

Twee teams gaan hun vrijmoedige ideeën voor Geleen Centrum uitwerken. Uit een enorme stapel met 47 plannen zijn twee verschillende teams geselecteerd die hun idee.

Lees verder

Agenda

27 oktober 2020

10:00 tot 11:00

AON webinair gecancelled!

16 december 2020

18:30 tot 20:30BNSP

ALV 2020

11 februari 2021

20:00 tot 21:30BNSP

Presentatie Milikowski verplaatst