Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De Omgevallen Boekenkast | Vergeetwoord 2b, ORDE

25 juni 2019 Blog

Door de permanente herschikking van ambtelijke taken en verantwoordelijkheden zijn de afgelopen tijd nogal wat gemeentelijke en provinciale diensten opgeheven of hebben hun werkterrein en naam zien veranderden. Steeds vaker worden daarbij inhoudelijke termen als ‘planologie’ en ‘ruimtelijke ordening’ vervangen door vage begrippen als ‘Ruimte en Groen’. En terugdenkend bedenk ik dat ik bij nogal wat diensten RO heb gewerkt en daar dus veel boeken aan overgehouden heb, maar dat publicaties over het werk in die steden maar zelden ruimtelijke ordening in de (onder)titel hebben. Er wordt, denk ik zelfs, überhaupt weinig over de ruimtelijke ordening (of orde) geschreven als expliciet omschreven fenomeen op lokaal of regionaal niveau. Het gaat minder om de zelfbewuste politiek en professioneel planmatige aanpak en veel vaker over wat lange lijnen in de ontwikkeling van de stad, om het (overigens uitstekend) boekwerk Lange lijnen in de stadsontwikkeling; de ontwikkeling van Amersfoort 1945-2010 van Noud de Vreeze uit 2012 te parafraseren. Alsof veranderingen vanzelf gaan!

 

 

Alleen in Amsterdam hebben ze er lang aan vastgehouden: zo heb ik De ruimtelijke ordening in Amsterdam onder redactie van het Bureau publiciteit Dient R.O. uit 1983. Nota bene een eerdere versie uit 1975 was nog getiteld Amsterdam, stedebouwkundige ontwikkeling. In 1994 verscheen onder redactie van Rob Pistor, Bob Polak, Marieke Riechelmann, Paul Rijnaarts, Laurens Slot en Joost Smit. Nooit Voltooid; de ruimtelijke ordening in Amsterdam, uitgegeven door de Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam.

 

 

Die heeft overigens tegenwoordig ‘Ruimte en Duurzaamheid”, hoewel duurzaamheid in een andere raadscommissie behandeld wordt dan de raadscommissie ruimtelijke ordening. Recentere publicaties komen van semi-ambtelijke instanties en personen zoals het tweetalig boekwerk uit 2005 Impact: Urban planning in Amsterdam after 1986 / Amsterdamse stedenbouw na 1986 van Marlies Buurman en Maarten Kloos van ARCAM of het, een wat langer tijdvak beschrijvende, 1000 jaar Amsterdam; ruimtelijke geschiedenis van een wonderbaarlijke stad van Fred Feddes uit 1912.

 

 

Het lijkt wel alsof ruimtelijke ordening alleen op een hoger abstracter niveau een te beschrijven fenomeen is, want boeken met de ruimtelijke ordening van ons land in de titel zijn er genoeg. We hebben zelfs twee publicaties met het tegendeel in de ondertitel: allereerst natuurlijk van Aaron Betsky, Herman Vuijsje, Joyce Roodnat, Tracy Metz, Rainer Johann, Kersten Nabielek Saskia van Stein, Marcel van Ool het in 2006 bij NAi Uitgevers verschenen Stad noch land: de ruimtelijke ontordening van Nederland, maar ook het niet in ieders boekenkastje staande eerste deel van de onder redactie van Liesbeth Melis verschenen set van Skor Kunstprojecten Deel 1: Kunst en ruimtelijke (ont)ordening uit 2005. Overigens was deel 2 getiteld Deel 2: Kunst als Medicijn/Volksgezondheid, waarmee de oorspronkelijke ruimtelijke planningsrelatie tussen volkshuisvesting en –gezondheid weer hersteld werd.

 

 

Tegelijkertijd valt het met publicaties van onze provincies, ondanks dat ze decennialang planologische diensten hebben gehad dan weer wat tegen. Veel meer dan Ruimtelijke ordening in Noord-Brabant; vriendenbundel voor J.P.J. Margry bij zijn afscheid als directeur van de provinciale planologische dienst in 1978 van C. van der Meijden en anderen heb ik niet kunnen vinden. Jammer want het begrip is op zich, is zoals ik zei, nogal helder. Meest simpel gezegd is ordening het volgens een systeem rangschikken; het aanbrengen van orde. Van Dale zegt daar over: “regelmatige schikking, regeling: ruimtelijke ordening is het beleid van de overheid ten aanzien van planologische vraagstukken”. En Wikipedia, voor sommigen de enige bron van kennis, is nogal uitgesproken: “Ruimtelijke ordening is het proces waarbij met een groot aantal spelregels de leefruimte planmatig wordt benut en ingericht …. De wetenschapsgebieden die hierbij een rol spelen zijn planologie, landschapsarchitectuur en stedenbouw. Maar ook zaken als milieu en economie spelen een grote rol in de ruimtelijke ordening.”

Het lijkt me dat er genoeg redenen zijn om zowel in de titel als in de inhoud gewoon goed verslag te doen van dat werk; het ruimtelijk ordenen. En misschien ook veel meer vanuit de eigen ervaring, zoals Jan Launspach dat op eigen wijze deed in zijn Een vogel in de boom. Kommentaren over stedebouw en ruimtelijke ordening 1969-1975 in 1976 bij de Ekologische Uitgeverij verschenen. Of iets als Lieven de Leeuws memoires uit waarschijnlijk 2003: De Leeuw van Goes. Overpeinzingen van een gedreven wethouder over volkshuisvesting, stadsvernieuwing en ruimtelijke ordening in Goes tussen 1972 en 1990. En ook zag ik graag meer feitelijke beschrijvingen van het resultaat van dat ordenen; namelijk de waarneembare ruimtelijke orde van stad en land. Daarvan heb ik slechts één in de kast, de onvolprezen en terecht meerdere malen herdrukte klassieker van Auke van der Woud Het lege land; de ruimtelijke orde van Nederland 1798-1848 uit 1987.

 

 

Niet in de boekenkast maar wel op mijn ‘wishlist-van-mogelijk-relevante-publicaties-op-grond-van-de-titel’ staan in willekeurige volgorde: R.M. van Heeringen, E.H.P. Cordfunke, M. Ilsink, H. Sarfatij (red.) Geordend landschap: 3000 jaar ruimtelijke ordening in Nederland, Verloren, 2004; Rienk Janssens, Geleende Ruimte: een christelijke visie op ruimtelijke ordening, uitgave van de wetenschappelijke instituten van GPV en RPF/ ChristenUnie 2000; F.F.J Schoorl, Archeologie en ruimtelijke ordening in Noordoost-Groningen: een moeizame relatie, Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, 1987; Hans Venhuizen, Francien van Westrenen, Charles Landry, Game Urbanism: Handleiding voor een culturele ruimtelijke ordening, Valiz, 2009 en Kees Zoeteman, Gaiasofie: anders kijken naar evolutie, ruimtelijke ordening en milieubeheer, Ankh-Hermes, 1989.

 

Maar de meest intrigerende en voor ons vak meest relevante kwestie vond ik in de titel van de intreerede uit 1972 van de jong overleden hoogleraar René Crince le Roy Onrecht in de ruimtelijke ordening. Daarover een volgende keer; eerst op vakantie bij onze zuiderburen met Evert Lagrous Ruimtelijke ordening … ook in België? Weliswaar uit 1971 maar de problematiek blijft actueel … ook in Nederland.