Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De Omgevallen Boekenkast: Vakliteratuur

25 november 2016 Blog
standaard-blog-tjerk

Door: Tjerk Ruimschotel

Tijdens een oppas- & studieweekend in London moest ik nog eens denken aan mijn eigen uitspraak dat we, wat publicaties op ons vakgebied vooralsnog weinig steun van onze beroepsvereniging hadden. Ik vergeleek die in eerste instantie met de service die gegeven wordt door het RIBA (Royal Institute of British Architects) via de maandelijkse nieuwsbrief van de RIBA-bookshop. Daarin wordt bijgehouden wat er aan boeken op het brede terrein van architectuur, bouwconstructie en design tot woningbouw, stedebouw, landschapsarchitectuur en planning verschijnt en via de webwinkel maar ook in de fysieke RIBA Bookshop in London te koop. Daarbij wordt duidelijk dat de RIBA zelf ook een aardige hoeveelheid, tamelijk technisch georiënteerde eigen publicaties uitgeeft. Maar ook het, uiteraard door mij ooit aangeschafte RIBA Book of British Housing: 1900 to the Present Day (van Ian Colquhoun in 2008 bij The Architectural Press verschenen) en binnenkort verschijnt bij RIBA Publishers het uiterst relevante Social Housing: Definitons and Design Examplars van de succesvolle architecten Paul Karakusevic en Abigail Batchelor .

blog-planning-theory-en-practiceIk ben toen ook maar even nagegaan wat onze Engelse zustervereniging RTPI (Royal Town Planners Institute) voor en met zijn leden doet. Om te beginnen hebben ze in 2016 alleen al 16 publicaties zelf laten verschijnen, variërend van Where should we build new homes, via Starting your own Private Practice tot de Ethics and Professional Standards horend bij de eveneens dit jaar verschenen RTPI Code of Professional Conduct. Daarnaast verschenen recent meer dan 70 RTPI-publicaties verspreid over een tiental categorieën als Business and Mangement, Climate Change and Energy, Design, Governance and Decision Making en Spatial Planning. Helemaal jaloersmakend voor onze planologische collega’s lijkt me het tijdschrift Planning Theory and Practice en de in samenwerking met uitgeverij Routlegde uitgegeven Library Series, waarin meer dan 40 uiterst interessante titels verschenen zijn. Nou is de RTPI weliswaar zo’n 23 keer groter dan de BNSP, maar wij halen nog geen fractie van wat zij verzorgen: in mijn bibliotheek is er slechts een klein plankje BNS/BNSP publicaties met voornamelijk gelegenheidsuitgaves.

Vrij snel na mijn afstuderen blijk ik in 1981 de krantachtige catalogus van de tentoonstelling  “Presentatie Plan Publiek, Nieuwe Stedelijkheid” ter gelegenheid van 45 jaar bond van nederlandse stedebouwkundigen (in de toen gebruikelijke kleine letters) te hebben aangeschaft. Vier jaar later volgde in 1985 bij 50 jaar BNS het kloeke boekwerk Stedebouw in Nederland waar in een dikke 350 A4 pagina’s in 30 bijdrages een breed overzicht van de Nederlandse natie, de Nederlandse stedebouw van de 20e eeuw, de organisatie van de planning, de planvorming op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau alsmede een toekomstbeeld werd geschetst. Dit halfeeuwboek wordt momenteel en masse door de gepensioneerde babyboomers aangeboden

“Volgens mijn boekenplankje was ‘Waterkracht; de inspirerende betekenis van water in de Nederlandse stedenbouw van de jaren ’90’ … onze laatste juibleumuitgave”

In 1990 werd het elfde lustrumjaar aangegrepen om een hele serie studiedagen, werkbijeenkomsten, een lustrumcongres en een expositie te organiseren; de beoogde publicatie ervan is er, dacht ik, nooit van gekomen. In het witte plastic koffertje waarin alles van dat jaar verzameld moest worden vond ik weer de tekstbundel Tussen stad en stedebouw; ontwerpen op weg naar 2015 als voorbereiding voor de gelijknamige slotmanifestatie. Ook werd BNS-55 aangegrepen om op Wereldstedebouwdag (8 november) de eerste tweejaarlijkse Van Eesterenlezing te organiseren. Maar ik heb de deze lezing (met bijhorende publicaties) nooit echt beschouwd als BNSP-product. Volgens mijn boekenplankje was Waterkracht; de inspirerende betekenis van water in de Nederlandse stedenbouw van de jaren ’90 de in 1995 verschenen publicatie in de vorm van een Special Magazine uitgegeven door Revue Arts bij het 60-jarig bestaan van de Bond van Nederlandse Stedebouwkundigen onze laatste jubileumuitgave. Daarnaast schreef de toenmalige voorzitter, ons nieuwe erelid, Joost Schrijnen dat jaar ook nog een Manifest: Tijd voor Stedebouw; Landschapsarchitectuur en infrastructuurontwerp. Over het ontwerpen aan vol en mooi Nederland dat voor een tientje via boekwinkeltjes.nl nog te krijgen is.

De twee decennia daarna zijn (inclusief vier lustrumjaren) publicitair geruisloos voorbij gegaan en ook de fusie van de BNS met de (nog geen tien jaar oud geworden) planologische beroepsvereniging BNP in 1998 was (terugkijkend) blijkbaar geen aanleiding voor een boek over de beide disciplines en de meerwaarde van een gezamenlijke beroepsvereniging.

“Ooit meende ik dat de stedebouw de meer doenerige aanpak vertegenwoordigde en de planologie de meer reflectieve benadering van die ruimtelijke ordening was.”

Weliswaar schreef (huidig hoogleraar planologie) Luuk Boelens ruim 25 jaar geleden zijn proefschrift over Stedebouw en planologie: een onvoltooid project: naar het communicatief handelen in de ruimtelijke planning en ontwerppraktijk. Tien jaar later schreef hij in 2000 Nederland netwerkenland : een inventarisatie van de nieuwe condities van planologie en stedebouw. Maar ik heb het vermoeden dat dit niet alleen de enige twee boeken in mijn boekenkast zijn die beide disciplines van onze beroepsvereniging in de titel hebben, maar dat dit überhaupt de enige twee boeken van de afgelopen kwart eeuw zijn waarin beide begrippen broederlijk in de (onder)titel staan. Ooit meende ik dat de stedebouw de meer doenerige aanpak vertegenwoordigde en de planologie de meer reflectieve benadering van die ruimtelijke ordening was. Maar het is opvallend dat van alle boeken die ik heb met ‘stede(n)bouw’ in de titel er geen een geschreven is door een planoloog.

Chronologisch gezien hebben we het dan onder (veel) andere over:  Stedebouw uit 1926 van J.M. de Casseres, een nadenkend ruimtelijk ontwerper uit de vooroorlogse periode die tevens de bedenker van het begrip ‘planologie’ was; Peter de Ruyters Voor volkshuisvesting en stedebouw (1987); het door Ed Taverne & Irmin Visser verzorgde Stedebouw in 1993, Han Meyers monumentale proefschrift De stad en de haven; stedebouw als culturele opgave in Londen, Barcelona, New York en Rotterdam : veranderende relaties tussen stedelijke openbare ruimte en grootschalige infrastructuur uit 1996; Hans Ibelings ‘ Nederlandse Stedenbouw van de 20Ste eeuw  net nog in 1999, Yap Hong Sengs De Stad Als Uitdaging ; politiek, planning en praktijk van de stedenbouw, 2000 Het Kunstmatig Landschap hedendaagse architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur in Nederland 2000; Michiel Wagenaars Stedebouw en burgerlijke vrijheid en Jan Heeling Over Stedebouw beide uit 2001; Martien de Vletter  De Kritiese Jaren Zeventig ; architectuur en stedenbouw in Nederland, 1968-1982 2004; Marinke Steenhuis Stedenbouw in het landschap; Pieter Verhagen (1882-1950) 2007; Stedenbouw als strategie, De transformatie van de bestaande stad 2010 en Christian Salewski  Dutch New Worlds ; scenario’s in de stedenbouw en ruimtelijke ordening in Nederland, 1970-2000 uit 2012. En dan laat ik alle jaarboeken en monumenteniventarisatiepublicaties buiten beschouwing.

blog-bron-is-salamander-booksIk zal (wanneer vrouw en familie dat toestaan) het kerstreces gebruiken om over het ontbreken van een planologische belangstelling voor de stedebouw (als resultaat van het werk van de stedebouwkundigen) en de stedebouwkunde (als disciplinair instrument voor het stedebouwkundig handelen) nog wat na te denken.
Misschien moet ik om onze fusiepartners goed te begrijpen nog een spoedcursus ‘introductie in de planologie’ gaan volgen.
Verder zal ik mijn collectie vakliteratuur nog eens goed tegen het licht houden om te zien wat zo langzamerhand weg kan.

Overigens nog steeds zoek ik naar de hele serie werk- en leerboeken (inclusief DVD) van kunsthistoricus Irmin Visser voor de Open Universiteitscursus Stedenbouw. De vroegmoderne stad in de Nederlanden. En ik blijf geïnteresseerd in een betaalbaar exemplaar van De Hedendaagse Stedenbouw uit 1912 van de Utrechtse burgemeester (!) Fockema Andreae.

Fotobron:
Hedendaagse Stedenbouw | Salamander Books
Planning Theory and Practice | RTPI
Riba Books of Housing | Riba Bookshops