Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De omgevallen boekenkast: Toekomst

26 januari 2017 Blog
Standaard Blog Tjerk

Door: Tjerk Ruimschotel

Het boek van Zef Hemel De Toekomst van de stad; pleidooi voor de Metropool tijdens de feestdagen doorlezend, had ik enkele déjà vuervaringen. Voor een deel werden deze veroorzaakt doordat Zef verschillende gedachtegangen uit het boek al eerder in zijn weblog Free State of Amsterdam (sinds 09-2005), had uiteengezet. Voor een deel omdat het boek samengesteld lijkt te zijn uit eerder verschenen teksten en de vorm heeft van een verzameling losse (wikipedia-achtige, maar slechter verantwoorde) lemma’s. Daarbij verwijst hij soms bij de tweede (of derde/vierde) keer naar zijn eerdere bewering(en) als bewijs van zijn gelijk: de kracht van zijn argumentatie moet het vooral hebben van de herhaling. Op de inhoud van zijn pleidooi zal ik apart terugkomen want dat verdient een uitgebreidere bespreking.

…Het hoge déjà vu-gehalte werd dan ook vooral veroorzaakt doordat Zef nogal wat auteurs en boeken noemt, die ik ook in mijn boekenkast heb staan….

Het boek past, in de woorden van Hemel, “in een reeks boeken die gaan over steden. In de loop van mijn leven heb ik een aantal verzameld. Nu wil ik er zelf een aan toevoegen.”Iets verderop stelt hij: “dit boek is weer een optelsom van boeken, niet alleen van beroemde stedenbouwers en van steden, maar ook van auteurs van boeken óver steden.”

 

Zef 002

Het hoge déjà vugehalte werd dan ook vooral veroorzaakt doordat Zef nogal wat auteurs en boeken noemt, die ik ook in mijn boekenkast heb staan. Zoals de in het woord vooraf van Eberhard van de Laan genoemde ‘klassiekers’ van Glaeser (Triumph of the City -2011) en Barber (If Mayors Ruled the World 2013), waar de publicatie van Zef mee vergeleken wordt. Of de boeken van Hemels heldin Jane Jacobs: Death and Life of Great American Cities , the Failure of Town Planning (1961) en The Economy of Cities (1969). Maar ook die van Peter Hall (de ‘bad guy’ van Hemel) die in 1966 The World Cities schreef met daarin beschrijvingen van Londen, Parijs, Moskou, New York en Tokio, maar ook van de Rijn-Roer-agglomeratie en de Randstad Holland, die hij als voorbeeld van goede metropoolvorming stelde. Datzelfde jaar verscheen dan ook de Nederlandse uitgave getiteld, in de toen gebruikelijke onderkast, zeven wereldsteden; problemen van groei en leefbaarheid. Ook uit dat jaar heb ik Pierre George’s Geografie van de grootstad; het probleem van de moderne urbanisatie (oorspronkelijk titel Précis de géographie urbaine, 1994).

Veelvuldig aangehaald en becommentarieerd door Zef Hemel blijf mij onduidelijk wat hij van George en diens opvattingen vind. Net zomin als mij duidelijk wordt waarom in een uitgave van 2016 vijftig jaar oude publicaties zo prominent figureren, zonder dat aandacht besteed wordt aan de halve eeuw nationale en internationale vakontwikkeling die daarna moet hebben plaatsgevonden. Hier ontbreekt een systematische en beredeneerde bibliografie, die ons verder kan helpen.

…Zef Hemels gemopper op het ontbreken van grootstedelijke ambities in ons land me deed terugdenken aan het sinds de jaren zestig steeds weerkerende maar ook steeds niet van de grond komende pleidooi voor een metropolitain leefmilieu in Nederland….

Uiteraard is het lovenswaardig dat iemand uit de ambtelijke en wetenschappelijke praktijk zijn (lees-)ervaringen en gedachtegangen (en –sprongen) met ons deelt. Het boekwerk echter lijdt mijns inziens onder het veelslachtige karakter ervan: deels wereldgeschiedenis en mondiale stadsvormingsbeschrijving, deels boekrecensie en informatieoverdracht, deels hypothetische bewering en visionair vergezicht, deels autobiografie en frustratie om wat had kunnen zijn.

Ook zou ik naast pleidooien voor de metropool ook iets willen lezen over de toekomst van mijn huidige woonstede: het platteland, of in Hemels woorden: de wingewesten.

Zef Hemels gemopper op het ontbreken van grootstedelijke ambities in ons land me deed terugdenken aan het sinds de jaren zestig steeds weerkerende maar ook steeds niet van de grond komende pleidooi voor een metropolitain leefmilieu in Nederland. Ik herinner me Niek de Boer, die na internationaal erkende stedebouwkundige successen behaald te hebben in Emmen (de geboorteplaats van onze Zef!) onder andere hoogleraar in Delft werd en boeken schreef of redigeerde met titels als Het grootstedelijk milieu; kansen en bedreigingen (1978) en De Randstad bestaat niet; onmacht tot grootstedelijk beleid (1996).

zef2

Maar terwijl Hemel de geschiedenis van de stedebouw & planologie lijkt te hebben willen schrijven en klaagt over het gebrek aan Nederlandstalige publicatie over de stad, besteed hij hier geen aandacht aan en gaat hij bijvoorbeeld ook volledig voorbij aan twee publicaties met vrijwel dezelfde titel als zijn pleidooi: allereerst de in 1946 verschenen stedebouwkundige en sociaal-culturele studie over de groeiende stadsgemeenschap door een studiegroep onder leiding van ir. A. Bos met een begeleidend woord van den Burgemeester van Rotterdam mr. P.J. Oud’ getiteld De stad der toekomst, de toekomst der stad. Maar ook geen woord aan het wat recenter, want op 23 april 2014 uitgebrachte, advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur De toekomst van de stad; de kracht van nieuwe verbindingen. Noch aan de als inspiratie bedoelde essays van achttien deskundigen die door de raad werden gevraagd over de toekomst van de stad na te denken. Het is niet duidelijk waarom.

 

Op een persoonlijk vlak mis ik verwijzingen naar boeken over Amsterdam (mijn woonplaats gedurende een kwart eeuw), toch het studie-onderwerp van de door Zef beklede Wibautleerstoel aan de UVA of over London, de metropool waar hij regelmatig naar verwijst als stad die het goed doet. En waar ik vanwege daar wonende dochter, schoon- en kleinzoon zelf mateloos in geïnteresseerd ben. Ook zou ik naast pleidooien voor de metropool ook iets willen lezen over de toekomst van mijn huidige woonstede: het platteland, of in Hemels woorden: de wingewesten.

Zef 003

Misschien kunnen we onze hoogleraren stedebouw en planologie, als onderdeel van de door Zef zo voorgestane beweging van onderop, gaan vragen om naast hun individuele publicistische productie ook te werken aan door ons zo node gemiste boekwerken. Zelf denk ik dus aan die nog niet bestaande Beredeneerde bibliografie van de moderne Nederlandse stedebouw en planologie, maar andere suggesties zijn welkom.