Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De Omgevallen Boekenkast | Stedenbouw

16 september 2019 Blog

Nu, na (bijna) vijf jaar noeste arbeid mijn architectuurgids van collectieve woningbouw in London (bijna) klaar is, kunnen we ons weer, voor vakanties, stedentripjes en bezoek aan buitenlands verblijvende vrienden tot andere landen dan Engeland wenden. Nog even eind, vóór, 31 oktober naar het Open House Weekend eind september in Londen en dan voorlopig niet meer 5 tot 6 keer per jaar het Europese vasteland verlaten om naar dat eiland te gaan dat, in tegenstelling tot Groenland, zich vrijwillig lijkt te willen laten inlijven door het Amerika van Donald Trump. Als korte proloog van onze nieuwe ronde paneuropese studie- en vakantiereizen zijn we weer eens naar vrienden in Zuid Frankrijk gegaan.

Omdat vrijwel elke bezoeker van hen het afgelopen decennium als cadeautje Huis in Frankrijk; Nederlanders en hun maison de campagne van Tracy Metz met foto’s van Theo Baart en Sake Elzinga (NAi uitgevers, 2010) had meegenomen, staan nu twee exemplaren van dit ook door mij als origineel present gedachte boek in mijn boekenkast. Naast de nodige werken van en over Franse stedebouwkundigen als Le Corbusier en Ledoux, hoewel Emil Kaufmans klassieker Von Ledoux bis Le Corbusier uit 1933 nog ontbreekt.

Maar een meer prominente plek hebben de verschillende deeltjes uit de verschillende series over de bastides in het zuidwesten van Frankrijk. Dit gebied tussen de Dordogne en de Pyreneeën is eeuwenlang het strijdtoneel geweest van verschillende Franse en Engels koningen, graven en andere feodale machthebbers, waaronder bisschoppen en kloosteroversten. En als onderdeel van hun machtsstrijd werden steden gesticht. De veelheid van deze 300 nederzettingen wordt bijna geëvenaard door de hoeveelheid boeken die over de bastides in het algemeen, per provincie of per stuk is verschenen.

In de jaren tachtig kocht ik de toen verschenen publicaties van André Roulland: Histoire des bastides; un guide pour parcourir ces cités du Sud-Ouest uit 1984 alsook van EDF Electricite de France, le bati ancien en bastide uit de serie connaissance de l’habitat existant, 1986. Recenter verscheen van  Michel Coste en Antoine de Roux Bastides; Villes neuves médiévales, Patrimoine Vivante, Rempart, 2007.

De lokaal historicus Jacques Dubourg heeft een aantal elkaar aanvullende en overlappende publicaties verzorgd, waaronder Histoire des Bastides d’Aquitaine uit 1991 en Histoire des Bastides de Midi Pyrenees uit 1999.

Maar ook Connaitre Les Bastides du Lot-et-Garonne uit 1991, Connaitre Les Bastides du Perigord uit 1993 en Connaitre Les Bastides du Armagnac uit 1996.

 

Ondanks de aanzetten ertoe lukt het hem niet de geografisch opgezette series af te ronden met alle (oude) provincies, departementen of landstreken. In 2004 en 2010 verschijnen dan ook enkelvoudige overzichtswerken in ruimte en tijd: Bastides: villes neuves du Moyen Age respectievelijk Les Bastides du Sud-0uest.

Eveneens in de jaren negentig verscheen een ambitieus opgezette collectie boeken met als ‘Guide Général’ het in 1993 door Gilles Bernard geschreven en ook Les Bastides du Sud-0uest getiteld werk. Vervolgens volgde een dozijn ‘Guides par Pays’ die soms wel en vaak niet hedendaagse gebieden bestrijken: zo verschenen gidsjes over Les bastides de Lomage, – d’Albigeois, – du Lauragais et du Pays de Foix, – du Comminges et du Couserans, – d’Astrarac et de Bigorre, – du Bearn et du Pays Basque, – d’Armagnac, – d’Agenais, – de Guyenne, – du Perigord, – du Quercy en – du Rouergue. Ik maakte kennis met deze bijzondere vorm van stedenbouw (met een n!) door Robbert Jongepiers Bastiden van Gascogne; ofwel: middeleeuwse new towns, gebouwd tussen ca 1250 – ca. 1350 in zuidwest Frankrijk.

Een volledig handgeschreven en handgetekende publicatie van 90 pagina’s A4, uitgegeven in eigen beheer. De eerste druk verscheen in 1977 en bedroeg 200 exemplaren losbladig, de door mij aangeschafte herdruk verscheen in 1982 en bedroeg 300 exemplaren gebrocheerd.

Een tweede, vakmatig en uitgavetechnisch even curieuze Nederlandse publicatie over dit toch vooral Franse fenomeen was Steden op bestelling; bastides van Aquitane en Languedoc – stadsstichtingen rond de 13e eeuw van Roel en Myriam Daru, met een bijdrage van Joop Kapteijns, uitgegeven in 1981 door de Technische Hogeschool Eindhoven naar aanleiding van en in het voorjaar 1979 gehouden tentoonstelling. Waar Jongepier een gidsachtige beschrijving met plattegronden van 77 bastide-stadjes geeft, proberen de Daru’s een classificatie te maken van de vele variabelen die bij de vestiging, het ontwerp en de bouw van deze honderden nederzettingen hebben gespeeld in een soort stamkaart te verwerken die, ver voor de introductie van de pc, via een kaartenbaksysteem een soort morfologische ordening mogelijk zou kunnen maken. Hoewel het geen ideaalsteden waren, werd me de plek van deze Franse bastiden in de geschiedenis van de stadsvorming het eerst duidelijk in het boek Op zoek naar de ideale stad van L.A.(Len) de Klerk uit 1980.

Twintig jaar later kocht ik het boek a la recherche de la cité idéale, sous la direction de Lorette Coen et de l’Institut Claude-Nicolas Ledoux, juni 2000, na een bezoek aan de gelijknamige tentoonstelling in de Saline de Chaux van Ledoux.

Daarin veel aandacht voor vroege utopieën en ideealsteden, waaronder die beschreven en getekend in Une Cité Industrielle; Etude pour la construction des villes van Tony Garnier ( ‘Ancien Pensionaire de l’Academie de France à Rome – Architecte à Lyon’) gemaakt tussen 1899 en 1904, maar uitgegeven in 1917/1930 en de duurste aankoop in mijn boekenverzameling. Uiteraard eindigt de Franse zoektocht naar de ideale stad in tentoonstelling en boek bij Le Corbusiers Ville Contemporaine en zijn plannen voor Chandigarh. Ook andere plannen voor nieuwe hoofdsteden worden behandeld, maar Nederland ontbreekt geheel op dit internationale niveau. Daarover een volgende keer; wanneer we weer thuis zijn.