Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De omgevallen boekenkast | NOVICE

21 oktober 2020 Blog

Door Tjerk Ruimschotel

Tenzij ik me hevig vergis, is nogal onopgemerkt de definitieve Eerste Nationale Omgevingsvisie (gekoosnaamd NOVI) met de ondertitel Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving, door de regering vastgesteld en op 11 september jongstleden naar de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer gestuurd. Wat normaliter een hoogtepunt in het nationale ruimtelijke ordeningsbeleid zou zijn geweest, was nu (vanwege Corona en/of Prinsjesdag?) nauwelijks nieuwswaardig in de landelijk pers. Ik heb namelijk behalve een itempje van de NOS  op 12 september nergens iets gevonden wat hier aan refereerde. Blijkbaar is de NOVI op 24 september in een Algemeen Overleg door leden van de Tweede Kamer behandeld en zal er ook plenair nog over gesproken worden, maar ik word googelend nauwelijks wijzer, tenzij ik me in de krochten van de verslagen van parlementaire commissievergaderingen ga begeven.

Alleen de website www.denationaleomgevingsvisie.nl lijkt enige gestructureerde informatie te bieden aan de burger/betrokkene die geïnteresseerd is in de NOVI en de totstandkoming ervan, maar ook daar moet je wel je best doen om de weg te vinden.  Een onverwachte bron van informatie op de website zijn de 13 ‘meest gestelde vragen’, die samen een vrijwel alles omvattend (en deels digitaal doorverwijzend) overzicht bieden van de inhoud van de NOVI. De voorgeformuleerde laatste vraag 13 had ik zelf al in gedachten:   Is er een gedrukt exemplaar verkrijgbaar van de Nationale Omgevingsvisie, Toelichting en/of Uitvoeringsagenda? En het antwoord vreesde ik ook al: De documenten zijn niet gedrukt verschenen. U kunt de pdf-versies vinden en desgewenst downloaden via: https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/publicaties/novi-stukken+publicaties/default.aspx.

 

Deze, enigszins onder het menu-onderdeel ‘publicaties’ verscholen, map met overzichtslijsten van downloadbare ‘NOVI-stukken’ en ‘Onderzoeken en adviezen’ geeft een goed beeld van wat er de afgelopen periode is gebeurd en welke informatie beschikbaar is. Het doorploegen van het meest recente item, de 9 pagina’s tellende aanbiedingsbrief van de verantwoordelijk Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties levert wel een eerste samenvattend overzicht op. Maar helemaal duidelijk wordt niet waaruit die NOVI nou precies bestaat en wat de exacte betekenis ervan is.  Sinds de Draag bij aan de Nationale Omgevingsvisie uitnodiging uit 2015 is aan de NOVI gewerkt en er zijn in de periode daarna tientallen documenten, rapporten en andere publicaties verschenen, die op een of andere manier hun weerslag hebben gehad in de meer dan 170 downloadbare pagina’s van de NOVI. Maar hoe dat is gebeurd wordt nergens goed toegelicht. Zelfs het bestaan en de status van de Toelichting is wat schimmig. Ik heb alleen in de toelichting zelf gelezen heb dat die ‘integraal onderdeel’ uitmaakt van de Nationale Omgevingsvisie. En gelezen moet worden in samenhang met hoofdstuk 3: Nationale belangen en opgaven in de fysieke leefomgeving. En eigenlijk geen toelichting op de NOVI is.

.     

 

Gekoppeld aan de NOVI  is er nog een Milieueffectrapport Nationale Omgevingsvisie en, enigszins los ervan, een groot aantal start- en tussenproducties, achtergronddocumenten en bijdrages vanuit verschillende hoeken van ons werkterrein. Uiteraard het BNA/BNSP/NVTL – Manifest van juni 2019:  Bouwen aan het Nederland van de Toekomst, wat ons betreft gerelateerd aan de in maart 2019 verschenen BNSP/NVTL-publicatie Regio van de Toekomst – Schetsen voor de Nationale Omgevingsvisie .

Iets eerder verscheen Panorama Nederland van het College van Rijksadviseurs, terwijl Co Verdaas medio 2017 al opperde om van de visie een gesprek te maken: De Nationale Omgevingsvisie Een selectieve, cyclische en doelgerichte dialoog.  Bij elkaar boeiende lectuur die geanalyseerd zou moeten worden op de doorwerking ervan in de uiteindelijke versie van de NOVI.

Voor de leek en de onder tijdgebrek lijdende vakgenoot is via de NOVI-website de NOVI in een Notendop, een pdf, vormgegeven als een liggend A-4 boekje van 14 pagina’s te downloaden, met daarin de hoofdlijnen van beleid en een Discussiekaart als toekomstperspectief voor Nederland . De visie lijkt vooral te bestaan uit het verlangen om praktisch en eensgezinds samen te willen werken, in plaats van echt (politieke geïnspireerde) keuzes te maken op rijksniveau.


De Nationale Ontwikkelingsvisie is niet alleen qua inhoud maar vooral qua vorm een hybride beleidsstuk: de visie is niet gepubliceerd als fysiek boek, maar pdf-digitaal beschikbaar in de vorm van een opgemaakt boek, compleet met voorplaat, achterplat en zelfs (enigszins ridicuul) een ontwerp voor de 5 mm brede rug van een echt boek. Er is echter ook geen gebruik gemaakt van de digitale mogelijkheden om er een (al dan niet interactief) eigentijds product van te maken. Op zijn minst zou het omvangrijk werk makkelijker doorzoekbaar moeten zijn en zou je makkelijker moeten kunnen doorklikken op de honderden noten en verwijzingen. De wat krapjes ‘afgedrukte’ kaartbeelden schreeuwen erom om vergroot en gecombineerd te kunnen worden. Je zou verwachten dat je een eigen selectie zou kunnen maken via onderwerpen, trefwoorden (nergens is een index!) of geografische gebieden. En ergens had ik gehoopt dat er misschien wel een soort game van gemaakt zou zijn geworden in plaats van het wat obligate promotie-videootje.

Wie dacht dat ie met het verschijnen van de NOVI in ieder geval die ordner met gedownloade papieren SVIR-pagina’s kon weggooien komt bedrogen uit. In een niet geheel navolgbare paragraaf wordt eerst verteld dat het Nationaal Milieubeleidsplan; Een wereld en een wil: werken aan duurzaamheid  (2001) en de Rijksnatuurvisie 2014; Natuurlijk verder worden vervangen door de NOVI en het bijbehorende Nationaal Milieubeleidskader.

Maar iets verder lijkt dat slechts betrekking te hebben op bepaalde  (niet met name genoemde) delen.  De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vervalt geheel, behalve paragraaf 4.9 Caribisch Nederland en Caribische Exclusieve Economische Zone alsook Bijlage 6, Essentiële onderdelen Nota Mobiliteit. De NOVI geldt verder als wijziging van enkele(eveneens niet nader genoemde)  onderdelen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 (2015) op grond van de Waterwet. Enigszins onbegrijpelijk dus.

 

Hopend dat de professionals er redactioneel en regelgevend uitkomen, verwonder ik me over de kernvraag aan het publiek: “In wat voor Nederland willen we graag leven in 2050?” Een beetje vage en vooral zinloze vraag aan bijna de helft van de huidige Nederlandse bevolking, die tegen die tijd hoogbejaard of, volgens verwachting, dood zal zijn. De vraag zou, denk ik, hebben moeten zijn “Aan welke delen en/of aspecten van de instandhoudings- en veranderingsprocessen in Nederland op het terrein van (wat met een lelijk woord) de ‘leefomgeving’ wordt genoemd, wilt u dat op rijksniveau vanaf 2020 gewerkt wordt”. Om daar een beeld van te krijgen is de NOVI-2020 een aardige aanzet, maar ik ben vooral benieuwd naar die permanente bijstelling en aanscherping via de jaarlijkse Nationale NOVI-conferentie, de tweejaarlijkse PBL-Monitor en de vierjaarlijkse uitgebreide Beleidsevaluatie. Wanneer dat een beetje goed en inhoudelijk gepland wordt krijgen we steeds een bijdetijds antwoord op die vraag.
Of dat allemaal onder productie en regie van het ministerie van BZK of van een herboren VROM moet gaan weet ik niet en maakt me ook niet veel uit. In ieder geval lijkt me het optuigen van een Rijksomgevingsvisionaire Dienst een eerste begin. En wanneer we daarin goede ruimtelijke ordenaars en slimme professionals op het gebied van digitale speltechnieken en communicatievormen bijeen zetten, krijgen we misschien zelfs weer plezier in het vormgeven van de regelings-, besluitvormings- en realisatieprocessen van stad en land.  En overigens ben ik van mening dat in de NOVI de reserveringslocatie voor een kerncentrale in Groningen geschrapt had moeten worden.