Ik zoek een stedebouwkundige of planoloog Meer informatie


De Omgevallen Boekenkast | Grens

13 november 2019 Blog
Tjerk Ruimschotel

Terwijl we vieren dat dertig jaar geleden de Berlijnse Muur viel en we getuige zijn van de Brexit-problematiek van een al dan niet harde grens in Ierland beseffen we eens te meer dat onze stedebouwkundig-planologische planvorming en -regelgevingen, hoe relevant ook, vaak minder belangrijk zijn voor het dagelijks leven van ons en anderen dan politieke beslissingen, al dan niet voorafgaand aan of volgend op gewelddadige conflicten. Na mijn eindexamen mocht ik mijn oom en tante die naar de county Cork in Zuidwest Ierland waren geëmigreerd helpen met het opknappen van hun romantisch vervallen cottage; per slot ging ik bouwkunde studeren. Twee jaar later braken in 1969 The Troubles uit, een eufemistische term voor een burgeroorlogachtige situatie in Noord-Ierland met bomaanslagen in Engeland (London, Manchester en Brighton) en Ierland ( Dublin). Hoewel de Good Friday Agreements in 1997 een vredesproces in gang zetten, zijn de sinds de eind jaren ‘60 geconstrueerde, soms 6 meter hoge, muren tussen katholieke en protestantse wijken in Belfast nog slechts op enkele punten afgebroken, terwijl het de bedoeling is dat die honderd barrières in 2023 volledig verdwenen zullen zijn.

Zelfs zonder Brexit was het de vraag of de gemeenschappen aan beide zijden van deze zogeheten ‘Peace Walls’ dit wel wilden; nu durft niemand te voorspellen of, laat staan wanneer, deze harde grenzen in de stad opgeheven zullen worden. De planologisch-stedebouwkundige implicaties zijn, voor zover ik weet nooit beschreven, alleen de theoloog Jon Hatch probeert in zijn begin dit jaar verschenen Facing the Wall: Looking for Liberation and Reconciliation around Belfast’s Seperation Barriers te begrijpen wat ze voor de bewoners betekenen en hoe ze ooit, na een proces van verzoening en bevrijding zouden kunnen verdwijnen.

Er is nog geen publicatie over Ierse architectuur, stadsontwikkeling of planologie die de traditionele hoofdstukindeling beginnend met Keltische forten en middeleeuwse kastelen weet door te zetten naar laat 20e, begin 21e eeuwse ruimtelijke onderdrukkings- en verdedigingselementen.

Eerder noemde ik al het indrukwekkende, want in zijn pseudo-achteloosheid verpletterende, Castles of Ulster van Jonathan Olley, een publicatie uit 2007 van foto’s gemaakt in 1998/99 van zwaar versterkte politieposten en andere militaire objecten. In zwart-wit en op eenzelfde manier geportretteerd als fortificaties en versterkingen uit vroegere eeuwen, die eigenlijk nog te jong zijn om geschiedenis te zijn en als object te kunnen appreciëren.

Een van de weinige overzichtswerken die in ieder geval de Ierse Revolutie van 1919-1922 erkent is Jeremy Williams A Companion Guide to Architecture in Ireland, 1837-1921 met voorwoord van Mark (The English Town1990) Girouard, uitgegeven bij de Irish Academic Press, Dublin in 1994. Het jaar van de definitieve scheiding tussen Noord-Ierland en The Republic viel ironisch genoeg ook samen met de vroege dood van William Scott (1871-1921), die waarschijnlijk de nieuwe Ierse staat een aansprekende architectonische vorm zou hebben kunnen geven.

De publicatie An Introduction to Ulster Architecture van Hugh Dixon, ter gelegenheid van het Europees Jaar van het Bouwkundig Erfgoed 1975 gaat wel in op de bouwkundige restanten van de 17e -eeuwse kolonisatie van Ulster vanuit Engeland en vooral Schotland, maar weet (begrijpelijk) nog geen raad met de eigentijdse problematiek.

Ierse architectuur is bijna altijd in relatie gezien tot maatschappelijke, met name stedelijke ontwikkelingen; pas rond de recente eeuwwisseling zijn architectonisch interessante ontwikkelingen op het platteland gesignaleerd. Tot dan wordt in vrijwel alle publicaties een beschrijving van gebouwen gekoppeld aan stadsontwikkeling, -herstel, -behoud en stadsbeeld. Uit de boekenkast haal ik onder andere: Patrick Shaffrey’s The Irish Town; an approach to survival uit 1975. In 1983 zal hij samen met zijn vrouw Maura bij The Architectural Press in London een gebouwtypologische publicatie laten verschijnen: Buildings of Irish Towns; Treasures of Everyday Architecture. Sean Rothery werkt in 1997 dit genre uit tot een soort determinatische gids in A Field Guide to The Buildings of Ireland; Illustrating the Smaller Buildings of Town and Countryside.

Maar rond de eeuwwisseling heeft het insulaire karakter van Ierland en zijn ruimtelijke ordening plaats moeten maken voor een, mede dank zij Europese fondsen, meer Europees en urbaan karakter. Frank Mc Donald, de ‘environment correspondent’ van The Irish Times, geeft een fraaie stadsontwikkelingsbeschrijving in zijn drieluik: The Destruction of Dublin (1985), Saving the City (1989) en The Construction of Dublin (2000).

 In 2008 schreef hij samen met Kathy Sheridan The Builders; How a Small Group of Property Developers Fuelled the Building Boom and Transformed Ireland. Ik had graag gezien hoe hij de periode na de hypotheek-, vastgoed- en/of financiële crisis had verslagen, misschien komt dat nog, hoewel hij zijn memoires al geschreven heeft. Waar ik ook naar uitzie is of de cultuur-historisch geograaf John Crowley in staat zal zijn zijn drieluik af te maken.

Na de ruim 700 pagina’s dikke Atlas of the Great Irish Famine in 2012 bij de Cork University Press en de daar in 2016 eveneens uitgegeven, bijna 1000 pagina’s tellende, Atlas of the Irish Revolution van 2016, zou logischerwijs in 2020 de ‘Atlas of The Troubles’ moeten verschijnen. Ik ben bang dat die gewelddadige periode volgend jaar nog onvoldoende geschiedenis zal zijn om al academisch geboekstaafd te worden.

In ieder geval verschijnt volgend jaar Frank Keohane’s Cork: City and County (de habitat van mijn stokoude oom en al decennia onze jaarlijkse reisbestemming) in de serie Pevsner Architectural Guides – Buildings of Ireland. De befaamde Anglo-Germaanse kunsthistoricus Nikolaus Pevsner (1902-1983) was sinds de jaren veertig bezig op grondige wijze de architectuur en stadsontwikkeling van Great Britain & Ireland in beeld te brengen en werd naamgever van deze Architectural Guides. En terwijl de meer dan 50 delen over de ‘Buildings of England’ ondertussen al twee of drie gewijzigde uitgaves hebben gehad, zijn van de geplande 11 deeltjes over Ierland tot nu toe slechts 5 verschenen; de eerste in 1979 verzorgd door Alistair Rowan handelend over North West Ulster: The Counties of Londonderry, Donegal, Fermanagh and Tyrone. Wanneer we/ze in dit tempo doorgaan moeten we nog 40 jaar wachten voor de afronding van dit project.

Misschien dat tegen die tijd boeken over de architectuur, het landschap, de stedebouw en de planologie van Ierland weer het gehele eiland bestrijken. Of het Verenigd Koninkrijk dan veel groter is dan Engeland minus London zien we dan wel weer.