Op deze dag, die geopend zal worden door de minister voor Wonen en Rijksdienst, Stef Blok, zullen ook uw collega wethouders Marnix Norder en Maarten van Poelgeest spreken. In de middag worden workshops aangeboden die betrekking hebben op de gemeentelijke praktijk. Deze workshops (o.a. betaalbare eigenbouw door herverkaveling van ‘VINEX’locaties, toepassing van de Wro-afdeling grondexploitatie, collectief opdrachtgeverschap en herbestemming van leegstaand vastgoed) worden grotendeels verzorgd door gemeentelijke experts van het Expertteam Eigenbouw van BZK en VNG.

Klik hier voor meer informatie over deze dag, het programma en om u aan te melden. Bij de aanmelding kunt u ook aangeven welke onderwerpen naar uw mening aan de orde moeten komen. Deelname is kosteloos.

Onder de experts was brede overeenstemming over het doel van de acht kansen: waar mogelijk moet de Omgevingswet stimuleren tot visievorming op lokaal niveau. Dat betreft niet zo zeer de visie zelf maar veel meer het proces van visievorming en uitvoering. Daarvoor is een cultuurverandering nodig. Het uitsluitend verplicht stellen van de Omgevingsvisie is niet voldoende, daar is veel meer voor nodig. De acht kansen geven daar een eerste aanzet toe.

Tijdens de bijeenkomst is veel gediscussieerd over de vraag hoe de acht kansen een plaats kunnen krijgen in de Omgevingswet. De Omgevingsvisie lijkt daar niet het meeste geschikte instrument voor.  Veel kansrijker zou het zijn de visievorming te koppelen aan het proces rond het Omgevingsplan. Hier ligt een belangrijke kans voor de BNSP: de acht kansen verder uitwerken, breder uitdragen en zoveel mogelijk laten doorwerken in alle aspecten van de Omgevingswet en alle uitvoeringsregelingen die hierop volgen. De BNSP zou hier een belangrijk platform kunnen zijn om dit de komende 5 jaar nader uit te werken en als klankbord te dienen voor het ministerie.

Een aantal (opvallende) uitspraken:
-    ‘Oplossing zit niet in het maken van de visie, maar in het borgen en uitvoeren van de visie.’ (gemeente)
-    ‘Er zit al een prikkel voor gemeenten in het maken van een visie aan de voorkant; het maken van beleid verdien je terug in bijvoorbeeld de procedure voor het maken van een Bestemmingsplan’ (gemeente)
-    Naar aanleiding van de eerste kans, ruimte voor lokale afweging indien een omgevingsvisie is vastgesteld: ‘de oplossing zit niet in een lokale afweging van bijvoorbeeld sectorale milieuthema’s als geluid of Externe Veiligheid. De oplossing zit in de integrale benadering van milieuthema’s, waardoor je voorkomt dat je op specifieke sectorale thema’s vastloopt’ (ministerie)
-    Naar aanleiding van de tweede kans, een vrijwillige ruimtebelasting waarmee gemeenten waardestijgingen contant kunnen maken die voortvloeien uit een omgevingsvisie: ‘vergelijkbaar met de BIZ (Bedrijveninvesteringszones) wordt nu ook gewerkt aan dergelijke zones voor recreatie en wonen. Deze methode richt zich op waarde-creatie met elkaar en past beter bij de huidige tijd om ontwikkelingen van onderop te laten ontstaan’. (gemeente) Dit is een veelbelovende kans om nader uit te werken.
-    In algemene zin werd gesteld: ‘de proceduretijd of de behandeltijd bij gemeenten is niet het probleem, maar de tijd om de maatschappelijke, financiële en ruimtelijke haalbaarheid te onderzoeken’. (gemeente)

Ook kwam een aantal nieuwe kansen aan de orde tijdens de bijeenkomst:
-    Wellicht liggen kansen in het stringenter toetsen op fondsbijdragen die gemeenten vragen, terwijl ze niet gedekt zijn in een structuurvisie;
-    SVBP voor Omgevingsvisies: een landelijke standaard die het eenvoudig maakt omgevingsvisie op te stellen;
-    Indien een gemeente geen visie heeft opgesteld, dan hebben gemeenten ook geen mogelijkheden voor het heffen van leges en het toepassen van kostenverhaal;
-    Visie verplicht stellen tenzij de gemeente voor het gehele grondgebied beschikt over een Omgevingsplan.

De nieuwe kansen die benoemd zijn, zullen door de werkgroep verder uitgewerkt worden. Uit de levendige discussie is gebleken dat veel behoefte bestaat om deze discussie voort te zetten en verder te verdiepen. De BNSP kan de komende jaren een belangrijke platform zijn bij de verder uitwerking en implementatie van de Omgevingswet.

Voor deze dag nodigt de stichting uit:
•    planologen, stedenbouwkundigen, ontwerpers;
•    mogelijke opdrachtgevers voor de tiende prijsvraag: provincies, stedelijke regio’s en gemeenten;
•    experts over de opgaven van de 10e prijsvraag: vastgoed, corporaties, ontwikkelaars, energiewereld.

Aan het einde van de dag wordt een informele peiling gehouden om een indruk te krijgen welke regio’s overwegen zich kandidaat te stellen als prijsvraagregio.

Deelnemers kunnen kiezen om aan één van beide of aan beide delen van het programma deel te nemen.
Lees hier meer over de 10e prijsvraag in de brochure.
Meer over de stichting vindt u op www.eowijers.nl.

Conceptprogramma:
Eerste deel: waardering 9e prijsvraag
13.30 uur    Welkom
13.45 uur    Presentatie van de drie prijswinnende plannen uit de 9e prijsvraag (2011-2012) Nieuwe energie voor de Veenkoloniën.
14.45 uur    Wat leert deze prijsvraag ons over de veranderingen in het vak, in het bijzonder over de sturingsvraag en de rol van overheden en belanghebbenden.
Deelnemers: Yttje Feddes   (voorzitter vakjury), Adri van den Brink/Annet Kempenaar (opsteller van de plananalyse), Tjerk Ruimschotel (voorzitter BNSP), Frans Boots (voorzitter NVTL) en Hans Leeflang (voorzitter Eo Wijers-stichting).
15.45    Pauze
Tweede deel: inspiratie voor de 10e prijsvraag (2013-2015): Stedelijke regio’s in transitie. Nader te bepalen.
17.30 uur    Diner met tafelgesprekken over de drie opgaven.
19.00 uur    Terugkoppeling en eerste peiling naar regio’s die belangstelling hebben om kandidaat te zijn voor de prijsvraag.
19.30    Einde programma.

Hoe geven gemeenten vorm aan uitnodigingsplanologie en hoe uit zich dit in stedebouwkundige visies en bestemmingsplannen? Aan de hand van lokale voorbeeldprojecten worden we eerst geprikkeld en geïnformeerd, daarna is er ruimte voor discussie en uitwisseling van ervaringen in kleine groepjes.

De studiemiddag in Zwolle begon met een inleidende toelichting op de effecten van de stagnatie in de bouw. Vertegenwoordigers van o.a. Amsterdam, Gemert-Bakel, Groningen, Hengelo, Kampen en Nijmegen werden indringend bijgepraat.  Ondanks de relatief gunstige ontwikkelingsmogelijkheden van Zwolle als verkeersknooppunt en stapsteen vanuit de Randstad naar het noorden en oosten ontkwam de gemeente niet aan het bijstellen van de programmatische ambities en aan het reëler inschatten van de verdienmogelijkheden.

De nieuwe realiteit treft niet alleen de uitbreidingswijk Stadshagen. Ook elders in de gemeente ontstaan andere vormen van maatschappelijke samenwerking en politieke sturing: voor de woningbouw betekende dat bijvoorbeeld dat er na een jaarlijkse meting van de bouwinitiatieven van de ‘traditionele’ partners gekeken wordt of het wenselijk dan wel nodig is om andere initiatiefnemers actief uit te nodigen de niet-gebruikte ruimte in programmatische en fysieke zin te vullen.

Kansen voor inspirerende omgevingsvisie
Deze problematiek kwam in de twee workshops terug. Als inspirerend intermezzo was er vanuit de BNSP-werkgroep Omgevingswet  een bespreking van hun rapport ‘Acht kansen voor een sterkere Omgevingswet’. In essentie zijn deze kansen een poging om het voor de gemeente lonend te laten worden om een integrale en inspirerende omgevingsvisie te maken als kaderdocument voor ruimtelijke kwaliteitsambities.

Deze uitnodigende en uitdagende manier van werken kwam als een van de nieuwe ontwikkelstrategieën terug in de werkgroep die zich bezig hield met het nieuwe flexibele RO-instrumentarium op lokaal niveau.

Uitnodigen en uitdagen
Ook in de werkgroep over tijdelijke bestemmingen ging het minder over het begeleiden van de weinige initiatieven, maar meer over het uitnodigen en uitdagen van de lokale samenleving om, al dan niet tijdelijk, invulling te geven aan de open ruimtes in het plan.

Hoewel Stadshagen voor ongeveer twee-derde is gerealiseerd, is het de vraag of het ontbreken van een deel van het plan sociaal-ruimtelijk een probleem is. Opvallend was dat de stadsgrens eigenlijk op vele plaatsen kon (komen te) liggen.

Uiteindelijk bleek in het nagesprek dat het vooral de veel te hoog gespannen financiële verwachtingen zijn, vastgelegd in de grondexploitaties, die bepalend zijn op de ruimtelijke ontwikkelingen, of het uitblijven ervan. Misschien zijn alle pogingen via sterk gefaseerde en tijdelijke invulling gedoemd onvolkomen oplossingen te zijn. Omdat het probleem niet ruimtelijk op te lossen is.

De juiste manier waarop in deze nieuwe werkelijkheid op lokaal niveau de ruimtelijke opgaves zouden moeten geformuleerd kwam in deze bijeenkomst weliswaar iets dichterbij, maar misschien moeten we er op het komende BNSP-Jaarcongres (in november)in breder verband en in een grotere groep over doorpraten. Wordt vervolgd dus.

Gemeentebijeenkomst 18 april Zwolle

Met deze bijeenkomsten willen we vooral ruimte geven aan uitwisseling van ervaringen. Hoe geven gemeenten vorm aan uitnodigingsplanologie en hoe uit zich dit in stedebouwkundige visies en bestemmingsplannen? Aan de hand van enkele voorbeeldprojecten worden we eerst geprikkeld en geïnformeerd, daarna is er vooral ruimte voor discussie en uitwisseling van ervaringen in kleine groepjes.

Bossche cases
Op 21 maart vond de eerste bijeenkomst plaats. Vertegenwoordigers van o.a. Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen, Arnhem, Rotterdam en Venlo kwamen naar ´s-Hertogenbosch om ervaringen uit te wisselen, stedelijke dilemma´s te bespreken en zich te buigen over actuele cases. In een zeer levendig gesprek vonden zij overeenkomsten en verschillen in lokale opgaven en de manier waarop zij inspelen op de laatste ontwikkelingen.
De Bossche cases maakten veel los. Waar grote ontwikkelaars de stadsontwikkeling verlaten komt ruimte voor kleinere partijen. Niet om alle masterplannen van het afgelopen decennium alsnog te realiseren, maar om nieuwe coalities te smeden en de ‘organische ontwikkeling’ in de ‘spontane stad’ op gang te brengen.

Vragen te over
Maar welke investeringen leveren de meeste waarde voor een groter gebied? Hoe maak je dat al in een vroeg stadium zichtbaar? Welke details zijn daarbij essentieel en hoe verbeeld je die? Wat doe je als de trekker voor een winkelgebied (‘De Bijenkorf’) afhaakt? Hoe inspireer je anderen om investeringen te doen? Hoe loopt het samenspel met bewoners en gemeenteraad? Welke zekerheden hebben de andere actoren nodig en worden die nog wel geboden door bestemmingsplan, beeldkwaliteitplan en welstandnota? Wat komt daarvoor in de plaats als hoeder van kwaliteit? Hoe kun je inspelen op de kansen die nieuwe initiatieven bieden? Is ieder initiatief overal even welkom? Hoe tijdelijk mag tijdelijk zijn? Is het nodig om naast maximale bouwvolumes ook minima te definiëren, om daarmee armetierige uitwerkingen te voorkomen? Hoe flexibel kan een bestemmingsplan zijn? Moet je een onafhankelijke stedebouwkundige selecteren met gezag als ontwerper of heb je meer aan een vriendelijke verhalenverteller? Zijn ervaren stedebouwkundigen vervangbaar als ‘geheugen van stadsontwikkeling’?

Deze vragen bleken in elke situatie anders te worden beantwoord. En daarna waren er nog genoeg over voor de volgende bijeenkomsten op 4 april in Amsterdam en 18 april in Zwolle. Met nieuwe cases en stadsontwikkeling dilemma´s.